झोप येत नाही? गाढ, नैसर्गिक झोपेसाठी आयुर्वेदिक बेडटाइम विधी
इंग्रजीमध्ये
आपल्याला झोप का येत नाही?
आयुर्वेदानुसार, अनिद्रा प्रामुख्याने मन आणि नसांमध्ये वाढलेल्या वातमुळे होते: अतिहालचाल, चिंता आणि अस्वस्थता. अनिद्रा तणाव, अतिकाम, चिंता, बद्धकोष्ठता आणि उदास मन यांच्याशी संबंधित असते आणि अपूर्ण झोपेमुळे या समस्या अधिकच वाढतात. म्हणूनच हा दुष्टचक्र तोडणे महत्त्वाचे आहे.
१. झोपताना कोमट दूध
झोपण्यापूर्वी एक कप कोमट दूध घेणे हे झोप येण्यासाठी एक पारंपरिक उपाय आहे. ते अधिक प्रभावी करण्यासाठी खालीलप्रमाणे करा:
- जायफलाचे दूध: त्यात चुटकीभर जायफळ टाका (१/८ चमचांपेक्षा जास्त नसावे).
- बदामयुक्त दूध: त्यात काही चिरलेले, सोललेले बदाम आणि चुटकीभर जायफळ व वेलची टाका.
- लसयुक्त दूध: १ कप दूध + १/४ कप पाणी + १ चिरलेली लसणाची पाकळी एकत्र १ कप दूध उरलेपर्यंत उकळा.
जायफळ फक्त चुटकीभरच वापरा. जास्त प्रमाणात घेतल्यास ते हानिकारक ठरू शकते.
२. कोमट तेलाने मालिश
झोप येण्यासाठी हा सर्वात सोपा आणि प्रभावी उपाय आहे. झोपण्यापूर्वी कोमट तीळ, ब्राह्मी किंवा जटामांसी तेल डोक्याच्या त्वचेवर आणि पायांच्या तळव्यांवर काही मिनिटे हलक्या हाताने लावा.
३. जायफळाचा लेप कपाळावर
थोडा जायफळ पावडर समान प्रमाणात तुपाशी मिसळून झोपण्यापूर्वी कपाळावर हळुवार लावा. तो डोळ्यांपासून दूर ठेवा.
४. मन शांत करणारे काळे
- कॅमोमाइल चहा झोपताना घेतल्यास मन शांत आणि प्रसन्न राहते.
- तगर (इंडियन व्हॅलिरियन) ही झोप येण्यासाठी वापरली जाणारी पारंपरिक आयुर्वेदिक वनस्पती आहे. ती वापरण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या, विशेषतः जर तुम्ही झोपेची किंवा चिंतेची औषधे घेत असाल.
५. चेरी
संध्याकाळी एक छोटी वाटी चेरी खाल्ल्याने मानसिक थकवा कमी होतो आणि झोप चांगली लागते, असे पारंपरिकपणे मानले जाते.
६. कोमट स्नान
झोपण्यापूर्वी कोमट पाण्याने स्नान केल्याने शरीर शिथिल होते आणि वात शांत होतो.
७. बिताना सोऽहम् ध्यान
- बिताना आरामात बसा आणि आपले लक्ष हळुवारपणे भ्रूंवांच्या मध्ये केंद्रित करा.
- श्वास घेताना मनात "सो" आणि श्वास सोडताना "हम्" म्हणा.
- काही मिनिटांनंतर झोपून जा आणि सोऽहम् मंत्रासह श्वासाकडे लक्ष द्या.
आयुर्वेद सांगतो: "तुम्ही एखाद्या लहान मुलासारखे झोपता."
चांगल्या झोपेच्या सवयी
- दररोज एकाच वेळी झोपा आणि उठा. शक्य असल्यास रात्री १० ते १०:३० पर्यंत बिताना जा.
- हलका आणि लवकर रात्रीचा आहार घ्या. झोपण्यापूर्वी किमान २ ते ३ तास आधी जेवा.
- दुपारी ३ नंतर चहा किंवा कॉफी घेऊ नका.
- झोपण्यापूर्वी १ तास स्क्रीन बंद करा.
- तुमचा बेडरूम अंधारा, शांत आणि थंड ठेवा.
- रात्री झोप येत नसेल तर दिवसा झोपणे टाळा.
या परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घ्या
- अपूरी झोप ३ ते ४ आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ राहते आणि दैनंदिन जीवनावर परिणाम करते
- तुम्ही मोठ्याने घोरता, झोपेत श्वास अडकतो किंवा श्वास थांबतो (स्लीप ॲप्नियाचे लक्षण)
- अनिद्रासोबत उदास मन, निराशा किंवा सततची चिंता होते
- बिताना पुरेसा वेळ घालवूनही दिवसाला खूप झोप येते
आज हे करून पहा
आज रात्री: ९:३० वाजता स्क्रीन बंद करा, पायांवर कोमट तेल लावा, एक कप जायफलाचे दूध प्या आणि त्यानंतर बिताना ५ मिनिटे सोऽहम् ध्यान करा.
ब्राह्मी तेल, जटामांसी तेल, जायफळ आणि कॅमोमाइल येथे मिळतील: www.wildforaherbs.com
टीप: या टिप्स सामान्य आरोग्यासाठी आहेत आणि त्या वैद्यकीय उपचारांचा पर्याय नाहीत.
हिंदी में
नींद क्यों नहीं आती?
आयुर्वेद कहता है कि अनिद्रा मुख्य रूप से मन और नसों में बढ़े हुए वात से होती है: बहुत ज़्यादा गति, चिंता और बेचैनी। अनिद्रा तनाव, ज़्यादा काम, चिंता, कब्ज़ और उदासी से जुड़ी है, और खराब नींद इन सबको और बढ़ाती है। इसलिए यह चक्र तोड़ना ज़रूरी है।
1. सोते समय गर्म दूध
सोने से पहले एक कप गर्म दूध नींद का क्लासिक उपाय है। इसे और बेहतर बनाएँ:
- जायफल वाला दूध: चुटकी भर जायफल डालें (⅛ चम्मच से ज़्यादा नहीं)।
- बादाम वाला दूध: कुछ छिले, कुटे बादाम, चुटकी भर जायफल और इलायची डालें।
- लहसुन वाला दूध: 1 कप दूध + ¼ कप पानी + 1 कटी लहसुन की कली को 1 कप बचने तक उबालें।
जायफल केवल चुटकी भर लें। ज़्यादा मात्रा नुकसान कर सकती है।
2. गुनगुने तेल की मालिश
नींद का सबसे आसान और असरदार उपाय। सोने से पहले सिर और पैरों के तलवों पर कुछ मिनट गुनगुने तिल, ब्राह्मी या जटामांसी तेल से हल्की मालिश करें।
3. जायफल का लेप माथे पर
थोड़ा जायफल पाउडर बराबर मात्रा में घी के साथ मिलाकर सोने से पहले माथे पर धीरे से लगाएँ। आँखों से दूर रखें।
4. शांति देने वाली चाय
- कैमोमाइल चाय सोते समय सौम्य और सुकून देने वाली है।
- तगर नींद की पारंपरिक आयुर्वेदिक जड़ी-बूटी है। इसे लेने से पहले चिकित्सक से पूछें, खासकर अगर आप नींद या चिंता की दवा लेते हैं।
5. चेरी
शाम को एक छोटी कटोरी चेरी पारंपरिक रूप से मानसिक थकान कम करने और नींद में मदद करने वाली मानी जाती है।
6. गुनगुना स्नान
सोने से पहले गुनगुने पानी से स्नान शरीर को आराम देता है और वात शांत करता है।
7. बिस्तर पर सोऽहम् ध्यान
- बिस्तर पर आराम से बैठें और ध्यान को धीरे से भौंहों के बीच रखें।
- साँस लेते हुए मन में "सो" और छोड़ते हुए "हम्" सोचें।
- कुछ मिनट बाद लेट जाएँ और सोऽहम् के साथ साँस को देखते रहें।
आयुर्वेद का वादा है: "आप बच्चे की तरह सोएँगे।"
अच्छी नींद की आदतें
- रोज़ एक ही समय पर सोएँ और उठें, हो सके तो रात 10 से 10:30 बजे तक बिस्तर पर।
- हल्का, जल्दी रात का खाना, सोने से कम से कम 2 से 3 घंटे पहले।
- दोपहर 3 बजे के बाद चाय-कॉफ़ी नहीं।
- सोने से 1 घंटा पहले स्क्रीन बंद।
- कमरा अँधेरा, शांत और ठंडा रखें।
- रात को नींद में दिक्कत हो तो दिन में न सोएँ।
डॉक्टर को दिखाएँ अगर
- खराब नींद 3 से 4 हफ़्ते से ज़्यादा रहे और रोज़ के जीवन पर असर डाले
- आप ज़ोर से खर्राटे लेते हों, नींद में हाँफते हों या साँस रुकती हो (स्लीप एपनिया का संकेत)
- अनिद्रा के साथ उदासी, निराशा या लगातार चिंता हो
- पर्याप्त समय बिस्तर में बिताने के बाद भी दिन में बहुत नींद आए
आज यह करके देखें
आज रात: 9:30 बजे स्क्रीन बंद, पैरों पर गुनगुना तेल, एक कप जायफल वाला दूध, फिर बिस्तर पर 5 मिनट सोऽहम्।
ब्राह्मी तेल, जटामांसी तेल, जायफल और कैमोमाइल पाएँ: www.wildforaherbs.com
0 टिप्पण्या