उच्च रक्तदाब: तुमच्या डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनासोबत आयुर्वेदिक आहार आणि जीवनशैलीचा आधार
इंग्रजीमध्ये
महत्त्वाचे: उच्च रक्तदाब ही एक गंभीर समस्या आहे, ज्यासाठी डॉक्टरांच्या देखरेखीची आवश्यकता असते. तुमच्या उपचारांना आधार देण्यासाठी या टिप्स वापरा, त्यांचा वापर उपचारांना कधीही पर्याय म्हणून करू नका. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय तुमची बीपीची औषधे बंद करू नका किंवा कमी करू नका.
उच्च बीपीबद्दल आयुर्वेद काय सांगतो
आयुर्वेद उच्च रक्तदाबाचा संबंध तिन्ही दोषांशी जोडतो:
- वात: रक्तवाहिन्यांचे अरुंद होणे आणि कडक होणे, जे अनेकदा वय, ताण आणि चिंता यामुळे होते
- पित्त: रक्ताचा अतिशय जोरात आणि उष्णतेने वाहण्याचा प्रवाह, जो अनेकदा राग आणि तीव्रतेमुळे होतो
- कफ: घट्ट रक्त आणि धमन्यांमध्ये चरबीचे साचलेले थर
ताण, राग आणि चिंता यामुळे बीपी वेगाने वाढू शकतो. डॉक्टरांकडे जाण्यानेही बीपी वाढू शकतो, याला "व्हाइट कोट" बीपी म्हणतात.
1. मीठ कमी करा
लोणची, पापड, चिप्स, नमकीन आणि पॅकबंद पदार्थांसह मीठ कमी करा. तसेच तळलेले, चरबीयुक्त आणि अतिशय तिखट पदार्थ टाळा.
2. बीपीसाठी अनुकूल आहार
- मुगाच्या डाळीचे सूप, त्यात ताजी कोथिंबीर, जिरे आणि चिमूटभर हळद
- काकडीचा रायता: काकडी नैसर्गिकरित्या थंडावा देते आणि सौम्य मूत्रवर्धक आहे
- टरबूज, त्यात चिमूटभर वेलची आणि कोथिंबीर पावडर
- नारळ पाणी आणि ताजी फळे
- भरपूर भाज्या, संपूर्ण धान्य आणि हिरव्या पालेभाज्या
- लसूण रोजच्या जेवणात
तुम्हाला मूत्रपिंडाचा आजार असेल किंवा तुम्ही काही विशिष्ट बीपीची औषधे घेत असाल, तर नारळ पाणी आणि संत्र्याचा रस यांसारखी पोटॅशियमयुक्त पेये जास्त घेण्यापूर्वी तुमच्या डॉक्टरांना विचारा.
3. सकाळी मध-लिंबाचे पाणी
1 चमचा मध आणि काही थेंबी लिंबू किंवा ॲपल सायडर व्हिनेगर घातलेले एक कप कोमट पाणी हे सकाळी पिण्याचे पारंपारिक पेय आहे. मधुमेही असलेल्यांनी मध घेऊ नये.
4. मनापासून विश्रांती घ्या: शवासन
पाठीवर सरळ झोपा, हात शरीराच्या बाजूला ठेवा. श्वासाकडे लक्ष द्या. प्रत्येक श्वास आत घेतल्यावर आणि सोडल्यानंतरच्या नैसर्गिक लहानशा थांब्यावर लक्ष द्या आणि त्या थांब्यात शांत विश्रांती घ्या. दररोज 10 ते 15 मिनिटे सराव करा.
5. दररोज ध्यान करा
नियमित ध्यानामुळे रक्तदाब कमी होण्यास मदत होते. दिवसातून दोनदा 15 मिनिटे सोऽहम् किंवा रिकाम्या वाटीचे ध्यान करण्याचा प्रयत्न करा.
6. थंडावा देणारा श्वास आणि सौम्य योग
- शीतली प्राणायाम (थंडावा देणारा श्वास): सौम्य, दररोज काही फेऱ्या
- श्वास रोखून न ठेवता अनुलोम-विलोम
- चंद्र नमस्कार आणि योगा मुद्रा
- या टाळा: शीर्षासन, जड वजन उचलणे, भस्त्रिका आणि तीव्र व्यायाम, जोपर्यंत तुमच्या डॉक्टरांनी परवानगी दिली नसेल
- दररोज 30 मिनिटे चालण्याचा सराव करा, चालण्याचा वेग आरामदायक असावा
7. थंडावा राखा
उन्हात कष्टाची कामे करू नका. राग आणि ताण नियंत्रित ठेवा, कारण ते पित्त वाढवणारे प्रमुख घटक आहेत.
औषधी वनस्पतींबद्दल
हृदयाच्या आरोग्याला आधार देण्यासाठी आयुर्वेद अर्जुन, जटामांसी, पुनर्नवा आणि ब्राह्मी यांसारख्या औषधी वनस्पतींचा वापर करतो. औषधी वनस्पती बीपीच्या औषधांशी प्रतिक्रिया देऊ शकतात, त्यामुळे त्या नेहमी तुमच्या डॉक्टरांच्या आणि आयुर्वेदिक तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखालीच घ्या.
या लक्षणे आढळल्यास त्वरित आपत्कालीन सेवांना फोन करा
- तीव्र डोकेदुखी, गोंधळ किंवा धूसर दिसणे
- छातीत दुखणे, श्वास घ्यायला त्रास होणे
- शरीराच्या एका बाजूला अशक्तपणा किंवा सुन्नपणा, चेहरा एका बाजूला लोंबकळणे किंवा बोलका उबडबूडणे (स्ट्रोकची लक्षणे)
तुमचा बीपी नियमितपणे तपासा, त्याची नोंद ठेवा आणि ती तुमच्या डॉक्टरांना दाखवा.
आज हे करून पहा
जेवणाच्या टेबलावरून मीठदानीची डबी काढून टाका आणि झोपण्यापूर्वी 10 मिनिटे शवासन करा.
जिरे, कोथिंबीर, वेलची आणि शुद्ध मध www.wildforaherbs.com वर मिळतील
टीप: या टिप्स सामान्य आरोग्यासाठी आहेत आणि त्या वैद्यकीय उपचारांना पर्याय नाहीत.
हिंदीमध्ये
ज़रूरी: उच्च रक्तदाब एक गंभीर समस्या है जिसमें डॉक्टर की देखरेख ज़रूरी है। इन सुझावों को अपने इलाज में सहायक के रूप में अपनाएँ, उसकी जगह कभी नहीं। डॉक्टर की सलाह के बिना BP की दवा बंद या कम न करें।
उच्च बीपी के बारे में आयुर्वेद क्या कहता है
आयुर्वेद उच्च रक्तदाब को तीनों दोषों से जोड़ता है:
- वात: रक्त वाहिकाओं का सिकुड़ना और सख़्त होना, अक्सर उम्र, तनाव और चिंता के साथ
- पित्त: खून का बहुत ज़्यादा ज़ोर और गर्मी से बहना, अक्सर गुस्से और तीव्रता के साथ
- कफ: गाढ़ा खून और धमनियों में वसा जमना
तनाव, गुस्सा और चिंता BP को जल्दी बढ़ा सकते हैं। डॉक्टर के पास जाने भर से भी BP बढ़ सकता है, जिसे "व्हाइट कोट" BP कहते हैं।
1. नमक कम करें
अचार, पापड़, चिप्स, नमकीन और पैकेट वाले भोजन समेत नमक कम करें। तला, वसायुक्त और बहुत मसालेदार भोजन भी न लें।
2. BP के लिए अच्छा भोजन
- हरा धनिया, जीरा और चुटकी भर हल्दी वाला मूँग दाल का सूप
- खीरे का रायता: खीरा प्राकृतिक रूप से ठंडक देता है और हल्का मूत्रवर्धक है
- चुटकी भर इलायची और धनिया पाउडर के साथ तरबूज़
- नारियल पानी और ताज़े फल
- भरपूर सब्ज़ियाँ, साबुत अनाज और हरी पत्तेदार सब्ज़ियाँ
- रोज़ के खाने में लहसुन
किडनी की बीमारी हो या आप कुछ खास BP दवाइयाँ लेते हों, तो नारियल पानी और संतरे के रस जैसे पोटैशियम से भरपूर पेय ज़्यादा लेने से पहले डॉक्टर से पूछें।
3. सुबह का शहद-नींबू पानी
1 चम्मच शहद और कुछ बूँद नींबू या एप्पल साइडर विनेगर वाला एक कप गुनगुना पानी सुबह का पारंपरिक पेय है। डायबिटीज़ वाले शहद न लें।
4. गहरा विश्राम: शवासन
पीठ के बल सीधे लेटें, हाथ बगल में। अपनी साँस को देखें। हर साँस लेने और छोड़ने के बाद के छोटे प्राकृतिक ठहराव पर ध्यान दें और उन ठहरावों में शांत रहें। रोज़ 10 से 15 मिनट अभ्यास करें।
5. रोज़ ध्यान करें
नियमित ध्यान ब्लड प्रेशर कम करने में मददगार माना जाता है। दिन में दो बार 15 मिनट सोऽहम् या खाली कटोरा ध्यान करें।
6. ठंडक देने वाली साँस और हल्का योग
- शीतली प्राणायाम: रोज़ कुछ बार, धीरे से
- साँस रोके बिना अनुलोम-विलोम
- चंद्र नमस्कार और योग मुद्रा
- इनसे बचें: शीर्षासन, भारी वज़न उठाना, भस्त्रिका और तेज़ व्यायाम, जब तक डॉक्टर अनुमति न दें
- रोज़ आरामदायक गति से 30 मिनट टहलें
7. ठंडे रहें
तेज़ धूप में भारी काम न करें। गुस्से और तनाव को संभालें, ये पित्त के बड़े कारण हैं।
जड़ी-बूटियों के बारे में
आयुर्वेद हृदय स्वास्थ्य के लिए अर्जुन, जटामांसी, पुनर्नवा और ब्राह्मी जैसी जड़ी-बूटियों का उपयोग करता है। जड़ी-बूटियाँ BP की दवाओं के साथ असर कर सकती हैं, इसलिए इन्हें केवल अपने डॉक्टर और आयुर्वेदिक चिकित्सक की सलाह से लें।
इन लक्षणों में तुरंत आपातकालीन सेवा बुलाएँ
- तेज़ सिरदर्द, भ्रम या धुंधला दिखना
- सीने में दर्द, साँस फूलना
- शरीर के एक तरफ़ कमज़ोरी या सुन्नपन, चेहरा टेढ़ा होना या बोली लड़खड़ाना (स्ट्रोक के लक्षण)
नियमित रूप से BP जाँचें, उसका रिकॉर्ड रखें और डॉक्टर को दिखाएँ।
आज यह करके देखें
खाने की मेज़ से नमकदानी हटा दें, और सोने से पहले 10 मिनट शवासन करें।
जीरा, धनिया, इलायची और शुद्ध शहद पाएँ: www.wildforaherbs.com
0 टिप्पण्या