सांधेदुखी आणि संधिवात: तुमचा प्रकार ओळखा आणि आयुर्वेदिक पद्धतीने काळजी घ्या

मराठीत

सांधेदुखी सारखी नसते

आयुर्वेद वात, पित्त आणि कफाशी संबंधित संधिवाताचे तीन प्रकार सांगतो. प्रत्येक प्रकाराची लक्षणे वेगळी असतात आणि त्यासाठी वेगळी काळजी घ्यावी लागते. त्यामुळे आपला प्रकार ओळखणे ही पहिली पायरी आहे.

तुम्हाला कोणता प्रकार आहे?

वात प्रकार: कोरडेपणा आणि कटकट आवाज

• सांधे कटकट आवाज करतात आणि कोरडे व थंड वाटतात
• विशेष सूज नसते
• हालचाल केल्यावर वेदना वाढतात; अनेकदा एका ठरावीक ठिकाणी दुखते
• धावणे, उड्या मारणे किंवा जड व्यायाम केल्याने वेदना वाढतात

पित्त प्रकार: गरम आणि दाहयुक्त

• सांधा सुजलेला, लाल आणि स्पर्शाला गरम असतो
• विश्रांती घेतानाही वेदना होतात
• इतर प्रकारांपेक्षा अनेकदा वेदना अधिक तीव्र असतात

कफ प्रकार: आखडलेपणा आणि जडपणा

• सांधा आखडलेला आणि सुजलेला असतो, पण थंड आणि ओलसर वाटतो
• सकाळी वेदना सर्वाधिक असतात आणि हालचाल केल्याने कमी होतात

मूळ कारण: सुरुवात पोटापासून होते

आयुर्वेदानुसार संधिवाताची सुरुवात अनेकदा कमकुवत पचनामुळे होते. न पचलेले अन्न आम (चिकट विषारी घटक) बनते. ते शरीरात फिरून सांध्यांमध्ये साचते आणि आखडलेपणा व वेदना निर्माण करते. त्यामुळे पहिले उद्दिष्ट म्हणजे पचनशक्ती चांगली ठेवणे आणि आतडे स्वच्छ ठेवणे.

झोपण्यापूर्वी कोमट पाण्यासोबत घेतलेले त्रिफळा हे तिन्ही प्रकारांसाठी पारंपरिक आणि सौम्य उपाय आहे. किती मात्रा घ्यावी, हे वैद्यांना विचारा.

वात संधिवाताची काळजी

• आहार: गरम, शिजवलेले आणि सहज पचणारे अन्न खा. थंड पदार्थ, कच्चे सलाड, बहुतेक कडधान्ये आणि टोमॅटो, बटाटा व वांगे टाळा.
• तेल आणि शेक: सांध्यावर महानारायण तेल (किंवा कोमट तिळाचे तेल) चोळा आणि नंतर ओला गरम शेक द्या.
• मोहरीचे पाय बुडवणे: घोटा किंवा पाय दुखत असल्यास २ मोठे चमचे मोहरी कापडात बांधा आणि पायांसह कोमट पाण्यात बुडवा.
• सौम्य योग: सोपे पुढे वाकण्याचे आसन, गुडघे छातीकडे घेण्याचे आसन आणि अर्ध सेतूबंधासन करा. कधीही जोर लावू नका.

पित्त संधिवाताची काळजी

• आहार: थंडावा देणारे पदार्थ खा. तिखट पदार्थ, लोणची, टोमॅटो आणि पालक टाळा.
• थंडावा देणारी तेले: दुखणाऱ्या भागावर नारळाचे किंवा एरंडेल तेल लावा.
• चंदनाचा लेप: १ चमचा चंदनाची पूड पाण्यात मिसळून सांध्यावर हलक्या हाताने लावा.
• थंड शेक: सांधा खूप गरम आणि सुजलेला असल्यास कापडात गुंडाळलेला थंड पॅक वेदना कमी करू शकतो.
• श्वसन: शीतली (थंडावा देणारे श्वसन), सुमारे १२ आवर्तने.
• योग: चंद्रनमस्कारासोबत सौम्य नौकासन, उष्ट्रासन आणि गोमुखासन करा.

कफ संधिवाताची काळजी

• आहार: हलके, गरम अन्न खा. दुग्धजन्य पदार्थ आणि थंड पेये टाळा.
• उष्ण लेप: वचा (बच) पावडर किंवा समान प्रमाणात पुनर्नवा आणि सुंठ पावडर कोमट पाण्यात मिसळून सांध्यावर लावा.
• हालचाल करत राहा: सौम्य हालचालींमुळे कफामुळे येणारा आखडलेपणा कमी होतो. वृक्षासन, त्रिकोणासन आणि मेरुदंड वळवण्याचे आसन करून पाहा.

औषधी वनस्पतींच्या योगांबद्दल

सांधेदुखीच्या वेगवेगळ्या प्रकारांसाठी आयुर्वेदात योगराज गुग्गुळ, कैशोर गुग्गुळ आणि पुनर्नवा गुग्गुळ यांसारखे पारंपरिक योग वापरले जातात. हे प्रभावी असतात आणि औषधांशी परस्परक्रिया करू शकतात; त्यामुळे ते केवळ पात्र आयुर्वेदिक डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनाखालीच घ्या.

आज हे करून पाहा

लक्ष द्या: तुमचा सांधा कोरडा आणि कटकट आवाज करणारा (वात), गरम आणि सुजलेला (पित्त), की सकाळी आखडलेला (कफ) आहे? त्यानुसार आज रात्री संबंधित तेल किंवा लेप वापरून पाहा.

महानारायण तेल, चंदन, पुनर्नवा आणि त्रिफळा येथे मिळवा: www.wildforaherbs.com

टीप: या सूचना सर्वसाधारण आरोग्याच्या दृष्टीने आहेत आणि वैद्यकीय उपचारांचा पर्याय नाहीत.