स्नायूंचे गोळे आणि रात्रीच्या वेळी पायांचे गोळे: त्वरित आयुर्वेदिक आराम आणि प्रतिबंध
इंग्रजीमध्ये
स्नायूंचे गोळे का होतात?
चालताना, व्यायाम करताना, बराच वेळ उभे राहताना किंवा अगदी झोपतानाही पिंडली, पाय, हात किंवा कोणत्याही स्नायूचा अचानक, वेदनादायक कडकपणा जाणवू शकतो. सामान्य कारणे:
- कॅल्शियम, मॅग्नेशियम किंवा पोटॅशियमची कमतरता, किंवा त्यांचे योग्य शोषण न होणे
- पाण्याचे प्रमाण कमी होणे आणि खूप घाम येणे
- अतिवापर किंवा चुकीच्या पद्धतीने स्नायू ताणणे
- थंडी आणि रक्ताभिसरणातील अडथळे
आयुर्वेदानुसार, गोळे हे वात दोषामुळे होतात: त्याच्या थंड, कोरड्या आणि चंचल गुणधर्मांमुळे स्नायू कडक होतात आणि गोळे येतात. म्हणून आपण उब, तेल आणि स्थिरता आणतो.
गोळे आल्यावर त्वरित आराम
१. पकडून दाबणे
गोळे आलेला स्नायू घट्ट पकडा आणि सावकाश, दीर्घ श्वास घेत असताना त्याच्या मध्यभागी (उभरी असलेल्या भागावर) बोटाने १५ ते २० सेकंद खोलवर दाबा. आयुर्वेदानुसार, तिथे एक मर्म बिंदू असतो, जो स्नायू शिथिल करण्यास मदत करतो.
२. ओठाच्या बिंदूची युक्ती
- हात किंवा हातांमध्ये गोळे आले असतील? तर वरच्या ओठाच्या मध्यभागी चुटकी घ्या.
- पाय किंवा पायांमध्ये गोळे आले असतील? तर खालच्या ओठाच्या मध्यभागी चुटकी घ्या.
सुमारे ३० सेकंद घट्ट, पण वेदना होणार नाही इतपत पकडून ठेवा. ही एक पारंपरिक मर्म उपचार पद्धत आहे.
३. हळुवार ताण देणे
पिंडलीला गोळे आल्यास पाय सरळ करा आणि हळुवारपणे पायाची बोटे स्वतःकडे ओढा. त्यानंतर रक्ताभिसरण सुधारण्यासाठी स्नायू काही वेळा कसा आणि सैल करा.
४. कोमट तेल आणि उष्णता
स्नायूवर महानारायण तेल किंवा कोमट तिळाचे तेल लावून मालिश करा, त्यानंतर गरम पाण्याची पिशवी ठेवा.
आरामदायी शेक
- पायांचे गोळे: १ ते २ मोठे चमचे मीठ घातलेल्या कोमट पाण्यात पाय बुडवून ठेवा.
- संपूर्ण शरीरासाठी: ⅔ कप बेकिंग सोडा आणि ¼ कप सुंठ पावडर घातलेल्या कोमट पाण्याने स्नान करा.
आरामदायी चहा
झोपण्यापूर्वी कॅमोमाइल चहा किंवा जटामांसी चहा घेतल्याने ताणलेले स्नायू शिथिल होण्यास मदत होते.
प्रतिबंध: स्नायूंना पोषण द्या
- कॅल्शियम: दूध, दही, पनीर, रागी, पांढरे तीळ
- मॅग्नेशियम: बदाम, भोपळ्याच्या बिया, केळी, हिरव्या पालेभाज्या
- पोटॅशियम: केळी, नारळ पाणी, बटाटे, संत्री
- पुरेसे पाणी प्या, विशेषतः उन्हाळ्यात आणि व्यायामानंतर.
- त्रिफला रात्री घेतल्याने आतड्यांना खनिजे अधिक चांगल्या प्रकारे शोषण्यास मदत होते.
- झोपण्यापूर्वी पिंडल्या हळुवार ताणा.
- थंडीच्या दिवसात शरीर उबदार ठेवा.
खनिज सप्लिमेंट्स घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या, कारण योग्य डोस तुमच्या आरोग्यावर अवलंबून असतो.
या परिस्थितीत डॉक्टरांना दाखवा
- गोळे वारंवार किंवा तीव्र येतात किंवा वारंवार झोप मोडतात
- पिंडली सूजलेली, लाल, गरम किंवा स्पर्श केल्यावर वेदनादायक आहे. हे रक्ताची गुठळी (DVT) असू शकते आणि तातडीच्या उपचारांची गरज असते.
- गोळ्यांसोबत स्नायू कमकुवत होणे, बधिरपणा किंवा मुंग्यासारखे वाटणे
- कोणत्याही नवीन औषधांनंतर (उदा. कोलेस्ट्रॉल किंवा बीपीच्या गोळ्या) गोळे सुरू झाले असतील
- तुम्ही गरोदर असाल किंवा मधुमेह, मूत्रपिंड किंवा थायरॉईडची समस्या असेल
आज हे करून पहा
झोपण्यापूर्वी १ मिनिट पिंडल्या ताणा, कोमट तिळाच्या तेलाने मालिश करा आणि एक कप कॅमोमाइल चहा प्या.
महानारायण तेल, तिळाचे तेल, कॅमोमाइल आणि त्रिफला येथे मिळतील: www.wildforaherbs.com
टीप: या टिप्स सामान्य आरोग्यासाठी आहेत आणि त्या वैद्यकीय उपचारांचा पर्याय नाहीत.
हिंदी में
मांसपेशियों में ऐंठन क्यों होती है?
पिंडली, पैर, हाथ या किसी भी मांसपेशी का अचानक, दर्दनाक कसाव चलते, व्यायाम करते, देर तक खड़े रहते, या सोते समय भी हो सकता है। आम कारण:
- कैल्शियम, मैग्नीशियम या पोटैशियम की कमी, या ठीक से अवशोषण न होना
- पानी की कमी और ज़्यादा पसीना
- ज़रूरत से ज़्यादा उपयोग या गलत खिंचाव
- ठंड और कमज़ोर रक्त संचार
आयुर्वेद कहता है कि ऐंठन वात से होती है: इसका ठंडा, सूखा, चंचल गुण मांसपेशी को अकड़ा देता है और ऐंठन लाता है। इसलिए हम गर्माहट, तेल और स्थिरता लाते हैं।
ऐंठन के समय तुरंत राहत
1. पकड़ें और दबाएँ
ऐंठी हुई मांसपेशी को मज़बूती से पकड़ें और धीमी, गहरी साँस लेते हुए उसके बीच के उभरे हिस्से में उँगली से 15 से 20 सेकंड गहराई से दबाएँ। आयुर्वेद कहता है कि यहाँ एक मर्म बिंदु होता है जो मांसपेशी को ढीला करने में मदद करता है।
2. होंठ वाला बिंदु
- हाथों या बाँहों में ऐंठन? ऊपरी होंठ के बीच को चुटकी से पकड़ें।
- पैरों में ऐंठन? निचले होंठ के बीच को चुटकी से पकड़ें।
लगभग 30 सेकंड तक मज़बूती से, पर बिना दर्द के पकड़ें। यह एक पारंपरिक मर्म तकनीक है।
3. हल्का खिंचाव
पिंडली की ऐंठन में पैर सीधा करें और धीरे से पंजे को अपनी ओर खींचें। फिर मांसपेशी को कुछ बार कसें और ढीला करें, ताकि रक्त संचार बढ़े।
4. गुनगुना तेल और सेंक
मांसपेशी पर महानारायण तेल या गुनगुने तिल के तेल से मालिश करें, फिर गर्म पानी की थैली रखें।
आरामदायक स्नान
- पैरों की ऐंठन: 1 से 2 बड़े चम्मच नमक वाले गुनगुने पानी की बाल्टी में पैर डुबोएँ।
- पूरे शरीर के लिए: ⅔ कप बेकिंग सोडा और ¼ कप सोंठ वाले गुनगुने पानी से स्नान।
आराम देने वाली चाय
सोने से पहले कैमोमाइल चाय या जटामांसी की चाय तनी हुई मांसपेशियों को आराम देती है।
बचाव: मांसपेशियों को पोषण दें
- कैल्शियम: दूध, दही, पनीर, रागी, सफ़ेद तिल
- मैग्नीशियम: बादाम, कद्दू के बीज, केला, हरी पत्तेदार सब्ज़ियाँ
- पोटैशियम: केला, नारियल पानी, आलू, संतरा
- पर्याप्त पानी पिएँ, खासकर गर्म मौसम में और व्यायाम के बाद।
- रात को त्रिफला से आँतें खनिजों को बेहतर सोखती हैं।
- सोने से पहले पिंडलियों का हल्का खिंचाव करें।
- ठंड में शरीर को गर्म रखें।
खनिज सप्लीमेंट लेने से पहले डॉक्टर से पूछें, क्योंकि सही मात्रा आपके स्वास्थ्य पर निर्भर करती है।
डॉक्टर को दिखाएँ अगर
- ऐंठन बार-बार या बहुत तेज़ हो, या अक्सर नींद खराब करे
- पिंडली सूजी, लाल, गर्म या दर्द वाली हो। यह खून का थक्का (DVT) हो सकता है और इसमें तुरंत इलाज ज़रूरी है।
- ऐंठन के साथ मांसपेशियों में कमज़ोरी, सुन्नपन या झनझनाहट हो
- ऐंठन किसी नई दवा (जैसे कोलेस्ट्रॉल या BP की गोलियाँ) के बाद शुरू हुई हो
- आप गर्भवती हों, या डायबिटीज़, किडनी या थायरॉइड की समस्या हो
आज यह करके देखें
सोने से पहले 1 मिनट पिंडलियों का खिंचाव करें, गुनगुने तिल के तेल से मालिश करें, और एक कप कैमोमाइल चाय पिएँ।
महानारायण तेल, तिल का तेल, कैमोमाइल और त्रिफला पाएँ: www.wildforaherbs.com
0 टिप्पण्या