कानात गुंजणे (टिनिटस): आयुर्वेदिक पद्धतीने वात शांत करा
इंग्रजीत
टिनिटस म्हणजे काय?
बाहेरून कोणताही आवाज येत नसताना कानांत घंटा वाजल्यासारखा, गुणगुणणारा, सळसळणारा किंवा गुंजारवाचा आवाज ऐकू येणे म्हणजे टिनिटस. काहींना हा त्रास सौम्य असतो, तर काहींची झोप आणि एकाग्रता बिघडते.
याच्या सामान्य कारणांमध्ये मोठा आवाज, कानात मळ साचणे, वाढते वय, ताण, अपुरी झोप, जास्त कॅफीन आणि काही औषधांचा समावेश होतो.
आयुर्वेदानुसार, कानांत आवाज येणे हा मुख्यतः वाताचा विकार आहे: कोरडा, वायुरूप आणि चंचल वात मज्जासंस्थेला त्रास देतो.
वात शांत करण्याचे आयुर्वेदिक उपाय
1. कानामागे कोमट तेलाने मालिश
कानाच्या अगदी मागील हाडावर (मॅस्टॉइड हाडावर) सकाळी आणि संध्याकाळी कोमट तिळाच्या तेलाने हलक्या हाताने मालिश करा. आठवडाभर करून पाहा; फायदा होतो का ते बघा.
2. शांत करणारा हर्बल चहा
दालचिनी आणि कॅमोमाइल समप्रमाणात घेऊन शांत करणारा चहा बनवा. एक कप गरम पाण्यात 1 चमचा घालून मुरू द्या आणि दिवसातून 2 किंवा 3 वेळा प्या.
3. शांत करणारे श्वसन
दररोज 5 ते 10 मिनिटे भ्रामरी (गुंजारवाचा श्वास) आणि नाडीशोधन (आलटून-पालटून नाकपुड्यांनी श्वसन) करा. मन शांत असताना कानांतील आवाज कमी त्रासदायक वाटतो, असे अनेकांना जाणवते.
4. उबदार, स्थिरता देणारा आहार
वातशामक आहार घ्या: उबदार, शिजवलेले आणि किंचित तेलकट जेवण. कोरडे, थंड आणि कच्चे पदार्थ टाळा.
5. दररोज स्वतःची मालिश
शरीर, डोके आणि पायांना नियमित अभ्यंग (कोमट तेलाने मालिश) केल्याने वात शांत होतो आणि झोप लागण्यास मदत होते.
रोजच्या उपयोगी सवयी
- कानांचे संरक्षण करा: मोठ्या आवाजातील संगीत, मोठ्या आवाजात वापरलेले इअरफोन आणि गोंगाट करणाऱ्या यंत्रांपासून कानांचे रक्षण करा. गरज असल्यास इअरप्लग वापरा.
- कॅफीन, मद्यपान, धूम्रपान आणि जास्त मीठ कमी करा.
- मंद पार्श्वध्वनी लावून झोपा, उदाहरणार्थ पंख्याचा आवाज किंवा हलके संगीत; त्यामुळे कानांतील आवाज झाकला जाऊ शकतो.
- ध्यान आणि योगाने ताणाचे व्यवस्थापन करा, कारण ताणामुळे टिनिटसचा त्रास अनेकदा वाढतो.
- कानात कापसाच्या काड्या किंवा इतर वस्तू खोलवर घालू नका.
औषधी वनस्पतींबद्दल
वात शांत करण्यासाठी आयुर्वेदिक डॉक्टर योगराज गुग्गुळ सुचवू शकतात. ते फक्त त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली घ्या.
डॉक्टरांनी कानाचा पडदा निरोगी असल्याची खात्री केल्याशिवाय कानात लसणाचे तेल किंवा कोणतेही हर्बल थेंब घालू नका.
डॉक्टरांना कधी भेटावे
- एका कानाने अचानक ऐकू येणे कमी होणे. त्याच दिवशी डॉक्टरांना भेटा; कारण लवकर उपचार महत्त्वाचे असतात.
- फक्त एका कानात आवाज येणे, किंवा हृदयाच्या ठोक्यांबरोबर स्पंदन करणारा आवाज
- आवाजासोबत चक्कर येणे, भोवळ येणे किंवा तोल जाणे
- आवाजासोबत कान दुखणे, कानातून स्राव येणे किंवा ताप
- डोक्याला दुखापत झाल्यानंतर किंवा नवीन औषध सुरू केल्यानंतर आवाज सुरू होणे
- आवाजामुळे तुमची झोप, काम किंवा मनःस्थिती प्रभावित होणे
आजच हे करून पाहा
झोपण्यापूर्वी कानामागे कोमट तिळाच्या तेलाने मालिश करा आणि भ्रामरीची 5 आवर्तने करा.
शुद्ध तिळाचे तेल, कॅमोमाइल आणि दालचिनी मिळवा: www.wildforaherbs.com
टीप: या सूचना सर्वसाधारण आरोग्यासाठी आहेत; त्या वैद्यकीय सल्ल्याचा किंवा श्रवण तपासणीचा पर्याय नाहीत.
हिंदी में
टिनिटस क्या है?
टिनिटस का मतलब है बाहर कोई आवाज़ न होने पर भी कानों में घंटी बजना, भनभनाहट, सनसनाहट या गुनगुनाहट सुनाई देना। कुछ लोगों में यह हल्का होता है, तो कुछ की नींद और ध्यान इससे बिगड़ते हैं।
आम कारणों में तेज़ शोर, कान का मैल जमना, बढ़ती उम्र, तनाव, कम नींद, ज़्यादा कैफ़ीन और कुछ दवाइयाँ शामिल हैं।
आयुर्वेद के अनुसार कान में आवाज़ आना मुख्य रूप से वात विकार है: सूखा, हवादार, बेचैन वात तंत्रिका तंत्र को परेशान करता है।
वात शांत करने के आयुर्वेदिक उपाय
1. कान के पीछे गुनगुने तेल की मालिश
सुबह और शाम कान के ठीक पीछे वाली हड्डी (मैस्टॉइड हड्डी) पर गुनगुने तिल के तेल से हल्की मालिश करें। एक हफ़्ता करके देखें कि फ़ायदा होता है या नहीं।
2. आराम देने वाली हर्बल चाय
दालचीनी और कैमोमाइल बराबर मात्रा में लेकर चाय बनाएँ। एक कप गर्म पानी में 1 चम्मच भिगोएँ और दिन में 2 या 3 बार पिएँ।
3. शांत करने वाली साँस
रोज़ 5 से 10 मिनट भ्रामरी और नाड़ी शोधन (अनुलोम-विलोम) करें। कई लोगों को लगता है कि मन शांत हो तो कान की आवाज़ कम परेशान करती है।
4. गर्म, स्थिर करने वाला भोजन
वात शांत करने वाला भोजन लें: गर्म, पका, हल्का चिकनाई वाला खाना। सूखा, ठंडा और कच्चा भोजन न लें।
5. रोज़ अपनी मालिश
शरीर, सिर और पैरों का नियमित अभ्यंग (गुनगुने तेल की मालिश) वात को शांत करता है और नींद में मदद करता है।
रोज़ की मददगार आदतें
- कानों को बचाएँ: तेज़ संगीत, ऊँची आवाज़ में ईयरफ़ोन और शोर वाली मशीनों से दूर रहें। ज़रूरत हो तो ईयरप्लग लगाएँ।
- कैफ़ीन, शराब, धूम्रपान और ज़्यादा नमक कम करें।
- आवाज़ को ढकने के लिए हल्की पृष्ठभूमि ध्वनि में सोएँ, जैसे पंखा या धीमा संगीत।
- ध्यान और योग से तनाव संभालें, क्योंकि तनाव से अक्सर टिनिटस बढ़ता है।
- कान में गहराई तक ईयरबड या कोई चीज़ न डालें।
जड़ी-बूटियों के बारे में
आयुर्वेदिक डॉक्टर वात शांत करने के लिए योगराज गुग्गुलु सुझा सकते हैं। इसे केवल सलाह से लें।
जब तक डॉक्टर कान का पर्दा ठीक होने की जाँच न कर लें, कान में लहसुन का तेल या कोई हर्बल बूँद न डालें।
डॉक्टर को कब दिखाएँ
- एक कान में अचानक सुनाई कम होना। उसी दिन दिखाएँ, क्योंकि जल्दी इलाज ज़रूरी है।
- सिर्फ़ एक कान में आवाज़, या आवाज़ जो दिल की धड़कन के साथ धड़के
- आवाज़ के साथ चक्कर, घूमने जैसा लगना या संतुलन बिगड़ना
- आवाज़ के साथ कान में दर्द, पानी या मवाद, या बुखार
- आवाज़ सिर की चोट या नई दवा के बाद शुरू हुई हो
- आवाज़ से आपकी नींद, काम या मन प्रभावित हो
आज यह करके देखें
सोने से पहले कानों के पीछे गुनगुने तिल के तेल की मालिश करें और भ्रामरी के 5 चक्र करें।
शुद्ध तिल का तेल, कैमोमाइल और दालचीनी पाएँ: www.wildforaherbs.com
0 टिप्पण्या