सात्त्विक, राजसिक आणि तामसिक आहार: तुम्ही काय खाता याने तुमचे मन कसे घडते
इंग्रजीमध्ये
आहार मनालाही पोषण देतो
आयुर्वेद सांगतो की आहार केवळ तुमच्या शरीराला पोषण देत नाही. तो तुमचे विचार, मनस्थिती आणि वर्तन देखील घडवतो. शरीरात तीन दोष असतात, तसेच मनाचेही तीन गुण असतात, त्यांना गुण म्हणतात: सत्त्व, रजस आणि तमस.
मनाचे तीन गुण
सत्त्व: स्पष्टता आणि शांती
सत्त्व स्पष्टता, शांतता, दया आणि ज्ञान देते. सात्त्विक मन प्रेमळ, सहनशील आणि सकारात्मक असते आणि ते सहज अस्वस्थ होत नाही. प्रत्येक सकाळी आपल्याला ताजेतवाने उठवणाऱ्या गुणधर्माला सत्त्व म्हणतात.
रजस: क्रियाशीलता आणि प्रेरणा
रजस गतिशीलता, महत्त्वाकांक्षा आणि ऊर्जा देते. काम करण्यासाठी आणि निर्मिती करण्यासाठी आपल्याला त्याची गरज असते. परंतु, रजस जास्त झाल्यास मन अस्वस्थ, स्पर्धात्मक, रागीट आणि तणावग्रस्त होते.
तमस: विश्रांती आणि जडपणा
तमस स्थिरता, जडपणा आणि झोप देते. तमसशिवाय आपण रात्री झोपू शकत नाही. परंतु, तमस जास्त झाल्यास आपण सुस्त, आळशी, उदास आणि जड होतो.
आपल्या सर्वांमध्ये हे तिन्ही गुण असतात. आरोग्य आणि आनंद तेव्हाच लाभतात, जेव्हा सत्त्व जास्त, कृतीसाठी पुरेसा रजस आणि विश्रांतीसाठी पुरेसा तमस असतो.
आहाराचे तीन प्रकार
सात्त्विक आहार: स्पष्ट आणि शांत मनासाठी
हलका, ताजा, नैसर्गिक आणि पचायला सोपा.
- ताजे फळे आणि वाफवलेल्या भाज्या
- ताजी भाज्यांचे ज्यूस
- साबुत धान्य, मूग डाळ
- दूध आणि तूप, जे आयुर्वेद सांगतो तसे ओज (जीवनशक्ती) वाढवतात
- ताजी शिजवलेली, घरगुती जेवण
परिणाम: स्पष्टता, प्रेम, करुणा, सहनशीलता आणि क्षमा.
राजसिक आहार: कृतीसाठी, पण जास्त झाल्यास अस्वस्थता
गरम, तिखट, खारट आणि आमिषपूर्ण.
- खूप तिखट करी, तिखट लोणची आणि चटण्या
- खारट स्नॅक्स, चिप्स आणि नमकीन (जे खाऊन "फक्त एकच खाता येत नाही")
- खूप जास्त चहा, कॉफी आणि उत्तेजक पदार्थ
जास्त झाल्यास परिणाम: अस्वस्थता, राग, अधीरता आणि तीव्र इच्छा.
तामसिक आहार: जड आणि सुस्त करणारा
जड, जुना आणि पचायला कठीण.
- बासी, उरलेले किंवा पुन्हा पुन्हा गरम केलेले जेवण
- खूप जड, घट्ट चीज आणि डीप-फ्राय केलेले पदार्थ
- जड लाल मांस
- काहीही गरजेपेक्षा जास्त खाणे
जास्त झाल्यास परिणाम: जडपणा, आळस, उदास मनस्थिती आणि खूप जास्त झोप.
संतुलित दृष्टिकोन
तामसिक आहार नेहमीच वाईट नसतो. थोडा जड आणि स्थिरता देणारा आहार खूप अस्वस्थ, विचलित किंवा झोप न येणाऱ्या व्यक्तीला मदत करू शकतो. आयुर्वेदातील प्रत्येक गोष्टीप्रमाणे, येथेही संतुलन आणि योग्य प्रमाण महत्त्वाचे असते.
गुण आणि दोष
- वात मध्ये रजस (गतिशीलता) जास्त असते आणि त्याचा सत्त्व स्पष्टता आणि हलकेपणा म्हणून दिसून येतो.
- पित्त मध्ये सत्त्व भरपूर असते, जे ज्ञान आणि समज म्हणून दिसून येते, तसेच त्यात रजसही असते.
- कफ मध्ये तमस (स्थिरता) जास्त असते आणि त्याचा सत्त्व प्रेम आणि क्षमा म्हणून दिसून येतो.
आज हे करून पहा
आज एक वेळचे जेवण पूर्णपणे सात्त्विक करा: ताजी शिजवलेली मूग डाळ, भात, वाफवलेली एक भाजी आणि एक चमचा तूप. त्यानंतर तुम्हाला किती हलके आणि स्पष्ट वाटते ते पहा.
शुद्ध, सात्त्विक घटक www.wildforaherbs.com वरून निवडा
टीप: या टिप्स सामान्य आरोग्यासाठी आहेत. कोणत्याही आरोग्य समस्येसाठी कृपया तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
हिंदी में
भोजन मन को भी पोषण देता है
आयुर्वेद सिखाता है कि भोजन सिर्फ़ शरीर को पोषण नहीं देता। यह आपके विचारों, मनोदशा और व्यवहार को भी आकार देता है। जैसे शरीर में तीन दोष हैं, वैसे ही मन के तीन गुण हैं: सत्त्व, रजस और तमस।
मन के तीन गुण
सत्त्व: स्पष्टता और शांति
सत्त्व स्पष्टता, शांति, दया और ज्ञान देता है। सात्त्विक मन प्रेमपूर्ण, धैर्यवान और सकारात्मक होता है, और जल्दी परेशान नहीं होता। यही गुण हमें हर सुबह ताज़गी से जगाता है।
रजस: क्रिया और ऊर्जा
रजस गति, महत्त्वाकांक्षा और ऊर्जा देता है। काम और रचना के लिए यह ज़रूरी है। पर ज़्यादा रजस मन को बेचैन, प्रतिस्पर्धी, गुस्सैल और तनावग्रस्त बनाता है।
तमस: विश्राम और भारीपन
तमस स्थिरता, भारीपन और नींद देता है। तमस के बिना हम रात को सो नहीं सकते। पर ज़्यादा तमस हमें सुस्त, आलसी, उदास और ढीला बनाता है।
हम सब में तीनों गुण हैं। स्वास्थ्य और खुशी तब आती है जब सत्त्व ज़्यादा हो, काम के लिए पर्याप्त रजस हो, और आराम के लिए पर्याप्त तमस हो।
तीन प्रकार का भोजन
सात्त्विक भोजन: स्पष्ट, शांत मन के लिए
हल्का, ताज़ा, प्राकृतिक और आसानी से पचने वाला।
- ताज़े फल और भाप में पकी सब्ज़ियाँ
- ताज़ी सब्ज़ियों का रस
- साबुत अनाज, मूँग दाल
- दूध और घी, जिनके बारे में आयुर्वेद कहता है कि ये ओज (जीवन शक्ति) बढ़ाते हैं
- ताज़ा पका, घर का बना भोजन
असर: स्पष्टता, प्रेम, करुणा, धैर्य और क्षमा।
राजसिक भोजन: क्रिया के लिए, पर ज़्यादा हो तो बेचैनी
गर्म, तीखा, नमकीन और ललचाने वाला।
- बहुत तीखी सब्ज़ियाँ, तीखे अचार और चटनियाँ
- नमकीन स्नैक्स, चिप्स और नमकीन (जिन्हें "एक खाकर रुक नहीं सकते")
- बहुत ज़्यादा चाय, कॉफ़ी और उत्तेजक चीज़ें
ज़्यादा होने पर असर: बेचैनी, गुस्सा, अधीरता और लालसा।
तामसिक भोजन: भारी और सुस्त करने वाला
भारी, पुराना और कठिनाई से पचने वाला।
- बासी, बचा हुआ या बार-बार गर्म किया भोजन
- बहुत भारी, गाढ़ा चीज़ और डीप-फ्राई भोजन
- भारी लाल मांस
- किसी भी चीज़ को ज़रूरत से ज़्यादा खाना
ज़्यादा होने पर असर: भारीपन, आलस, उदासी और बहुत ज़्यादा नींद।
संतुलित नज़रिया
तामसिक भोजन हमेशा बुरा नहीं है। थोड़ा भारी, स्थिरता देने वाला भोजन उस व्यक्ति की मदद कर सकता है जो बहुत बेचैन, बिखरा हुआ हो या सो न पा रहा हो। आयुर्वेद में हर चीज़ की तरह यहाँ भी बात संतुलन और सही मात्रा की है।
गुण और दोष
- वात में रजस (गति) ज़्यादा है, और इसका सत्त्व स्पष्टता और हल्केपन के रूप में दिखता है।
- पित्त में सत्त्व काफ़ी है, जो ज्ञान और समझ के रूप में दिखता है, साथ में रजस भी।
- कफ में तमस (स्थिरता) ज़्यादा है, और इसका सत्त्व प्रेम और क्षमा के रूप में दिखता है।
आज यह करके देखें
आज एक भोजन पूरी तरह सात्त्विक बनाएँ: ताज़ी पकी मूँग दाल, चावल, भाप में पकी एक सब्ज़ी और एक चम्मच घी। फिर देखें कि आप कितना हल्का और स्पष्ट महसूस करते हैं।
शुद्ध, सात्त्विक सामग्री चुनें: www.wildforaherbs.com
0 टिप्पण्या