उत्पादनाचे नाव

तीळ सॅसमम इंडिकम संपूर्ण नैसर्गिक तीळ तीळा येळ्ळू नुव्वुलू जिंजेलि सीड्स

उत्पादनाचे विहंगावलोकन

तीळ हे सॅसमम इंडिकम एल. या वार्षिक फुलांच्या वनस्पतीचे लहान तेल-समृद्ध बियाणे आहेत, जे पेडालिएसी कुटुंबातील आहेत. क्यू सध्या सॅसमम इंडिकम ला एक स्वीकृत प्रजाती म्हणून ओळखते आणि त्याची मूळ श्रेणी भारतीय उपखंड म्हणून नोंदवते.

भारतीय आयुर्वेदिक औषधकोश मध्ये, सॅसमम इंडिकम हे वनस्पति नाव तीळा शी संबंधित आहे, ज्यात तीळाच्या बियांसाठी टील, तीळी आणि येळ्ळू ही नावे नोंदवली गेली आहेत.

भारतात तीळाचा खाद्य बियाणे, तेलबिया, पारंपरिक घटक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वाचे पीक म्हणून अत्यंत जुना इतिहास आहे. आयसीएआर दस्तऐवजीकरण तीळाला भारतातील प्राचीन लागवड केलेल्या पिकांपैकी एक म्हणून वर्णन करते आणि खाद्यतेल आणि अन्न उत्पादनांसाठी त्याच्या वापराची नोंद करते.

तीळ म्हणजे काय?

तीळ हे सॅसमम इंडिकम च्या परिपक्व बियाण्यांच्या कॅप्सूलमधून मिळवलेले संपूर्ण बियाणे आहेत. लागवड आणि बियाण्याच्या वैशिष्ट्यांनुसार ते नैसर्गिकरित्या पांढरा, क्रीम, तपकिरी आणि काळा यासह विविध रंगांमध्ये उपलब्ध आहेत.

संपूर्ण बियाणे कॉम्पॅक्ट, सपाट आकाराचे आणि हलके नटी सुगंधाचे असतात. ते स्वयंपाक, मिठाई, बेकरी उत्पादने, पारंपरिक खाद्यपदार्थ, तेल उत्पादन आणि विविध सांस्कृतिक तयारीमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरले जातात.

आयुर्वेदात, तीळाला पारंपारिकपणे तीळा म्हणून ओळखले जाते, तर आधुनिक वनस्पति संदर्भ सॅसमम इंडिकम एल. हे स्वीकृत प्रजाती नाव वापरतात.

वनस्पति वर्गीकरण

क्यू सॅसमम इंडिकम ला एक स्वीकृत प्रजाती म्हणून ओळखते, आणि पीसीआयएम आणि एच मधील भारतीय औषधकोश-संबंधित मोनोग्राफ तीळा ला त्याच वनस्पति ओळखीसह सूचीबद्ध करतो.

तीळाच्या बियांची भारतीय प्रादेशिक नावे

भारतात तीळ अनेक नावांनी ओळखले जातात. मूळ लिपीतील प्रादेशिक शब्दावली समाविष्ट केल्याने भारतीय शोधांसाठी उत्पादन माहिती अधिक उपयुक्त ठरते.

इंडिया फ्लोरा विशेषतः सॅसमम इंडिकम साठी तीळा, तीळ, येळ्ळू, नुव्वुलू, रासी/रसा आणि येळ्ळू ची नोंद करते.

भारतीय तीळाच्या नामकरणाच्या ऐतिहासिक पुनरावलोकनात विविध भारतीय प्रदेशांमध्ये येळ्ळू, येळ्ळू, नुव्वु, नुव्वुलू आणि तीळमी यांसारख्या नावांची देखील नोंद आहे.

आयुर्वेदात तीळ

आयुर्वेदात, तीळाला पारंपारिकपणे तीळा म्हणतात आणि ते एक महत्त्वाचे वनस्पती-आधारित सामग्री आहे. भारतीय आयुर्वेदिक औषधकोशात तीळा – सॅसमम इंडिकम हे एक अधिकृत मोनोग्राफ म्हणून समाविष्ट आहे.

आयुर्वेदिक साहित्यात पारंपरिकपणे तीळ आणि तिळाचे तेल अनेक तयारीमध्ये वापरले जाते. तिळ तैल म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या तिळाच्या तेलाचाही स्वतंत्र आयुर्वेदिक औषधकोश मोनोग्राफ आहे.

पारंपारिक आयुर्वेदिक शब्दावलीमध्ये हे समाविष्ट आहे:

तीळा → तीळ

तिळतैल → तिळाचे तेल

हा फरक महत्त्वाचा आहे कारण संपूर्ण तीळ आणि तिळाचे तेल हे भिन्न उत्पादने आहेत आणि त्यांचे वर्णन एकमेकांच्या जागी केले जाऊ नये.

तीळ – पारंपारिक भारतीय महत्त्व

भारतात तीळाची लागवड आणि वापर खूप काळापासून होत आहे. आयसीएआर दस्तऐवजीकरण तीळाला भारतातील प्राचीन तेलबिया पिकांपैकी एक म्हणून वर्णन करते आणि भारतीय मैदानी आणि इतर योग्य क्षेत्रांमध्ये त्याची व्यापक लागवड नोंदवते.

पारंपारिक वापरात हे समाविष्ट आहे:

• घरगुती स्वयंपाक
• तीळ-आधारित मिठाई
• बेकरी तयारी
• मिठाई
• बियाण्यांचे मिश्रण
• तिळाच्या तेलाचे उत्पादन
• पारंपारिक आयुर्वेदिक तयारी
• धार्मिक आणि समारंभिक विधी
• कृषी आणि वनस्पति अभ्यास

कारण तीळ हे खाद्य बियाणे आणि आयुर्वेदिक वनस्पति दोन्ही आहे, उत्पादनाच्या नियामक वर्गीकरणाने त्याच्या पॅकेजिंगवर केलेल्या दाव्यांना नेहमीच निश्चित केले पाहिजे.

तीळाचे फायदे / फयदे

उत्पादन-माहितीच्या दृष्टिकोनातून, संपूर्ण तीळ अनेक उपयुक्त वैशिष्ट्ये देतात:

1. नैसर्गिकरित्या तेल-समृद्ध बियाणे

तीळ एक महत्त्वाचे तेलबिया आहे आणि त्यांच्या तेलाच्या सामग्रीसाठी पारंपारिकपणे त्यांना महत्त्व दिले जाते. आयसीएआर तीळाच्या बियाण्यांना सॅसमम इंडिकम च्या तेलकट खाद्य बियाण्या म्हणून ओळखते.

2. बहुमुखी स्वयंपाकघरातील घटक

संपूर्ण तीळ यात वापरले जाऊ शकतात:

• ब्रेड
• बन्स
• बिस्किटे
• चटण्या
• लाडू
• तीळ-आधारित मिठाई
• स्नॅक तयारी
• मसाल्यांचे मिश्रण
• गार्निश

3. पारंपारिक आयुर्वेदिक घटक

तीळा हे एक स्थापित आयुर्वेदिक वनस्पति सामग्री आहे, ज्यात सॅसमम इंडिकम आयुर्वेदिक औषधकोशात अधिकृतपणे सूचीबद्ध आहे.

4. संपूर्ण नैसर्गिक बियाणे स्वरूप

संपूर्ण बियाणे त्यांचे नैसर्गिक स्वरूप टिकवून ठेवतात आणि यासाठी सोयीस्कर असतात:

• पाककृती तयारी
• बियाणे ओळख
• वनस्पति अभ्यास
• पुढील दळण
• तेल काढणे
• पारंपारिक सूत्रीकरण संशोधन

5. विविध बियाण्याचे प्रकार

तीळ पांढरा, क्रीम, तपकिरी आणि काळा यासह विविध बियाण्यांच्या रंगांमध्ये उपलब्ध आहेत. रंग स्वतःच एखादी बॅच खरी आहे की श्रेष्ठ आहे हे स्थापित करत नाही; वनस्पति आणि गुणवत्ता वैशिष्ट्ये वापरली पाहिजेत.

ही विधाने तीळाच्या उत्पादनाचे आणि पारंपरिक वैशिष्ट्यांचे वर्णन करतात आणि रोग निदान, उपचार, बरा करणे किंवा प्रतिबंध करण्याचा त्यांचा उद्देश नाही.

तीळ कसे वापरावे

संपूर्ण तीळ अत्यंत बहुमुखी आहेत.

स्वयंपाकाचा वापर

ते हे असू शकतात:

• ब्रेड आणि बेक केलेल्या पदार्थांमध्ये घातले.
• सॅलड आणि शिजवलेल्या भाज्यांवर शिंपडले.
• पारंपरिक मिठाईमध्ये वापरले.
• चटण्या आणि मसाल्यांच्या मिश्रणात घातले.
• भाजलेल्या बियाण्यांच्या तयारीमध्ये वापरले.
• तीळाची पेस्ट किंवा पावडरमध्ये दळले.
• तिळाच्या तेलासाठी प्रक्रिया केली.

आयुर्वेदिक / पारंपरिक सूत्रीकरणाचा वापर

जेथे लागू उत्पादन वर्गीकरण परवानगी देते, तेथे संपूर्ण तीळ विशिष्ट सूत्रीकरणानुसार पारंपारिक घटक म्हणून वापरले जाऊ शकतात.

औषधी डोस सामान्य स्वयंपाकाच्या वापरावरून काढला जाऊ नये.

घरी तयार केलेले तिळाचे पदार्थ

साधी तीळ चटणी

तीळ हळूवारपणे सुगंधी होईपर्यंत भाजून घ्या, थंड होऊ द्या आणि नारळ, मसाले किंवा इतर पाककृती घटकांसारख्या योग्य घटकांसह दळून घ्या.

तीळ लाडू

भाजलेले तीळ योग्य पारंपरिक गोड पदार्थासोबत मिसळून तीळ लाडू तयार करता येतात.

तीळ शिंपडा

हलके भाजलेले संपूर्ण तीळ योग्य जेवण, ब्रेड, भाज्या आणि सॅलडसाठी टॉपिंग म्हणून वापरले जाऊ शकतात.

हे स्वयंपाकाचे पदार्थ आहेत, रोग-उपचार उपाय नाहीत.

तीळ विरुद्ध तिळाची पावडर

तीळ विरुद्ध तिळाचे तेल

तीळ हे संपूर्ण बियाण्याचे पदार्थ आहेत, तर तिळाचे तेल हे त्या बियांमधून काढलेले तेल आहे.

आयुर्वेदिक औषधकोश तीळा आणि तिळतैल यांना स्वतंत्र पदार्थ म्हणून सूचीबद्ध करतो, जो हा फरक दर्शवितो.

म्हणून, संपूर्ण तीळ च्या सूचीमध्ये उत्पादनाचे वर्णन तिळाचे तेल म्हणून करू नये.

पांढरे तीळ, तपकिरी तीळ आणि काळे तीळ

तीळाच्या बियांचा रंग नैसर्गिकरित्या बदलू शकतो.

पांढरे तीळ

सहसा फिकट क्रीम ते पांढरे आणि स्वयंपाकात मोठ्या प्रमाणावर वापरले जातात.

तपकिरी तीळ

टॅन ते तपकिरी रंगाचे असू शकतात आणि अन्न आणि तेलासाठी देखील वापरले जातात.

काळे तीळ

भारतात काळा तीळ / काला तीळ म्हणून सामान्यतः ओळखले जाणारे नैसर्गिकरित्या गडद बियाणे.

सर्व सॅसमम इंडिकम प्रजातीचे असू शकतात, जरी लागवडीची वैशिष्ट्ये बदलू शकतात.

भारतीय खाद्यसंस्कृतीत तीळ

भारतीय खाद्य परंपरांमध्ये तीळाला महत्त्वाचे स्थान आहे.

तिळ लाडू, तिळ चिक्की, तिळ पट्टी, तिळ गुळ, बियाण्यांवर आधारित चटण्या आणि अनेक प्रादेशिक पदार्थ त्याचे स्वयंपाकातील महत्त्व दर्शवतात.

महाराष्ट्रामध्ये, मकरसंक्रांतीच्या सणाशी संबंधित पारंपरिक वाक्य हे आहे:

“तिळगुळ घ्या, गोड गोड बोला.”

तीळ अनेक भारतीय विधी आणि हंगामी खाद्य परंपरांशी देखील पारंपारिकपणे संबंधित आहे.

तेल उत्पादनासाठी तीळ

तीळ हे एक महत्त्वाचे तेलबिया पीक आहे. बियांमध्ये भरपूर तेल असते आणि त्यांच्यावर पारंपरिक आणि आधुनिक तेल काढण्याच्या पद्धतींद्वारे प्रक्रिया केली जाते.

आयसीएआर तीळाचे प्रामुख्याने तेलकट खाद्य बियाणे म्हणून वर्णन करते आणि तेल उत्पादन आणि तिळाची पेंड/पीठ यांसारख्या संबंधित उप-उत्पादनांसाठी त्याचे महत्त्व नोंदवते.

तिळाचे तेल मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाते:

• स्वयंपाक
• अन्न उत्पादन
• पारंपरिक तयारी
• सौंदर्यप्रसाधने
• वैयक्तिक-काळजी उत्पादने
• आयुर्वेदिक तयारी

पोषक प्रोफाइल

तीळ नैसर्गिकरित्या यात समाविष्ट आहेत:

• वनस्पती प्रथिने
• आहार चरबी
• कर्बोदके
• आहार फायबर
• खनिजे
• नैसर्गिकरित्या आढळणारे वनस्पती घटक

पोषक घटकांची नेमकी रचना लागवड, वाढीच्या स्थिती, प्रक्रिया आणि आर्द्रता नुसार बदलते.

अन्न उत्पादनांसाठी, पोषक दाव्यांनी प्रत्यक्ष प्रयोगशाळा चाचणी किंवा योग्य अन्न-रचना डेटाबेस वर आधारित असावे, सामान्य इंटरनेट मूल्यांवर नाही.

पारंपरिक हर्बल घटक माहिती

तीळाचे वर्णन असे केले जाऊ शकते:

तीळा – सॅसमम इंडिकम – बियाणे

हे एक मान्यताप्राप्त आयुर्वेदिक वनस्पति आहे, तर आयसीएआर दस्तऐवजीकरण देखील बियाण्यांना खाद्य आणि तेल-समृद्ध म्हणून ओळखते.

यामुळे संपूर्ण तीळ दोन्हीसाठी संबंधित आहेत:

स्वयंपाकाचा वापर + पारंपरिक आयुर्वेदिक वनस्पति वापर

तथापि, लागू कायदेशीर उत्पादन श्रेणीने हे निश्चित केले पाहिजे की उत्पादन अन्न, बियाणे, हर्बल घटक किंवा आयुर्वेदिक औषध म्हणून बाजारात आणले जाते.

उत्पादन गुणवत्ता वैशिष्ट्ये

उच्च-गुणवत्तेचे संपूर्ण तीळ सामान्यतः असे असावेत:

• व्यवस्थित स्वच्छ केलेले
• कोरडे
• दृश्यमान बुरशीपासून मुक्त
• कीटकांपासून मुक्त
• असामान्य परदेशी पदार्थांपासून मुक्त
• समान रीतीने पॅक केलेले
• घाणेरड्या वासापासून मुक्त
• योग्यरित्या वर्गीकृत
• योग्य परिस्थितीत साठवलेले

संपूर्ण बियाण्यांना त्यांचे वैशिष्ट्यपूर्ण नैसर्गिक स्वरूप आणि सुगंध असावा.