या उन्हाळ्यात थंडावा राखा: पित्त ऋतूसाठी एक आयुर्वेदिक मार्गदर्शक

Stay Cool This Summer: An Ayurvedic Guide to the Pitta Season

यांचा उन्हाळा थंड ठेवा: पित्त ऋतूसाठी एक आयुर्वेदिक मार्गदर्शक

इंग्रजीमध्ये

ऋतू कॅलेंडरनुसार नव्हे, तर निसर्गाच्या नियमानुसार बदलतात

आयुर्वेदानुसार ऋतूंनाही स्वतःचे दोष असतात. पण केवळ कॅलेंडर न पाहता निसर्गाकडे लक्ष द्या. हवामान प्रत्येक ठिकाणी वेगळे असते आणि कधीकधी एकाच दिवसातही बदलते. तुमच्या सभोवताली हवामान खरोखर कसे आहे, हे जाणून त्यानुसार स्वतःला सामावून घ्या.

उन्हाळा पित्त ऋतू का आहे

उन्हाळा उष्ण, तेजस्वी आणि तीक्ष्ण असतो, अगदी पित्तासारखा. शरीरात उष्णता वाढल्याने अ‍ॅसिडिटी, पुरळ, अस्वस्थता, राग आणि थकवा जाणवू शकतो. उन्हाळ्याचा मुख्य नियम: थंड राहा.

उन्हाळ्यातील आहाराची मार्गदर्शक

यांचे सेवन करा

  • गोड, रसाळ फळे: खरबूज, टरबूज, सफरचंद, नासपाती, आलूबुखारा
  • थंडावा देणारी भाज्या: काकडी, दुधी, पालेभाज्या, शतावरी, ब्रोकोली
  • बासमती तांदूळ आणि तूप व किसलेले नारळ घातलेली मुगाची खिचडी
  • काकडीचा रायता आणि कोशिंबीर, दुपारच्या जेवणासाठी सर्वोत्तम

यांचे सेवन कमी करा

  • मिरची, लसूण, कांदा आणि टोमॅटो
  • आंबट आणि सायट्रस फळे
  • खारट, तळलेले आणि जड पदार्थ

उन्हाळ्यातील पेये

  • सामान्य तापमानातील किंवा थंड पेये घ्या. गरम आणि बर्फाच्छादित पेये या दोन्ही टाळा; बर्फाचा परिणाम पचनशक्तीवर विपरीत होतो.
  • थंड लस्सी: १ भाग दही, ४ भाग पाणी आणि चिमूटभर भाजलेले जिरे एकत्र करून फेटून घ्या. गोड लस्सी हवी असल्यास त्यात थोडा गूळ किंवा साखर आणि गुलाबपाण्याचे काही थेंब टाका.
  • लिंबू पाणी: थंड पाण्यात थोडा लिंबाचा रस आणि चिमूटभर जिरे पावडर.

उन्हाळ्यातील जीवनशैलीसाठी काही टिप्स

  • पांढऱ्या, निळ्या, हिरव्या किंवा राखाडी रंगाचे सैलसुते सुती कपडे घाला. लाल, नारंगी आणि काळे रंग टाळा, कारण ते उष्णता धरून ठेवतात.
  • स्नान करण्यापूर्वी खोबरेल तेलाने मालिश करा. यामुळे त्वचेला थंडावा आणि आराम मिळतो.
  • कडक उन्हात कधीही झोपू नका. बाहेर जाताना टोपी आणि सनग्लासेस वापरा.
  • दुपारच्या उष्णतेत न जेवताना, सकाळी किंवा संध्याकाळी थंड वेळी जेवण शिजवा.
  • जड व्यायाम टाळा. धावायचे असल्यास सकाळी लवकर धावा. सौम्य योगासने आणि शीतली (थंडावा देणारे) प्राणायाम उत्तम आहेत.
  • उन्हाळ्यात दुपारची छोटी डुलकी घेणे ठीक आहे, कारण ऊर्जा नैसर्गिकरित्या कमी असते.
  • संध्याकाळी चांदणीत फिरायला जा.
  • झोपण्यापूर्वी केसांच्या मुळांना आणि तळव्यांना खोबरेल तेल लावा. चंदन, मोगरा आणि खस यांसारख्या थंड सुगंधांमुळे मन शांत होते.

आज हे करून पहा

आज एका थंड पेयाऐवजी एक ग्लास घरगुती जिरे-लस्सी किंवा नारळ पाणी घ्या.

खोबरेल तेल, चंदन आणि थंडवा देणारी औषधी वनस्पतींचा वापर करून उन्हाळ्यातील उष्णतेवर मात करा: www.wildforaherbs.com

टीप: या टिप्स सामान्य आरोग्यासाठी आहेत. कोणत्याही आरोग्य समस्येसाठी कृपया तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

हिंदी में

ऋतुएँ प्रकृति से चलती हैं, कैलेंडर से नहीं

आयुर्वेद कहता है कि ऋतुओं के भी दोष होते हैं। पर सिर्फ़ कैलेंडर नहीं, प्रकृति को देखें। मौसम हर जगह अलग होता है, और कभी-कभी एक ही दिन में बदल जाता है। अपने आसपास मौसम वास्तव में कैसा है, यह महसूस करें और उसके अनुसार चलें।

गर्मी पित्त की ऋतु क्यों है

गर्मी गर्म, तेज़ और तीखी होती है, बिल्कुल पित्त जैसी। शरीर में गर्मी बढ़ने से एसिडिटी, दाने, चिड़चिड़ापन, गुस्सा और थकान होती है। गर्मी का मुख्य नियम: ठंडे रहें।

गर्मी का भोजन

खूब खाएँ

  • मीठे, रसीले फल: खरबूजा, तरबूज़, सेब, नाशपाती, आलूबुखारा
  • ठंडक देने वाली सब्ज़ियाँ: खीरा, लौकी, हरी पत्तेदार सब्ज़ियाँ, शतावरी, ब्रोकली
  • बासमती चावल और घी व कसे नारियल वाली मूँग दाल की खिचड़ी
  • खीरे का रायता और सलाद, दोपहर में सबसे अच्छा

कम खाएँ

  • मिर्च, लहसुन, प्याज़ और टमाटर
  • खट्टे फल
  • नमकीन, तला और भारी भोजन

गर्मी के पेय

  • सामान्य तापमान या ठंडे पेय लें। गर्म पेय और बर्फ़ीले पेय दोनों से बचें; बर्फ़ पाचन कमज़ोर करती है।
  • ठंडी लस्सी: 1 भाग दही में 4 भाग पानी और चुटकी भर भुना जीरा मिलाकर फेंटें। मीठी लस्सी के लिए थोड़ा गुड़ या चीनी और एक बूँद गुलाब जल डालें।
  • नींबू पानी: ठंडे पानी में थोड़ा नींबू का रस और चुटकी भर जीरा पाउडर।

गर्मी में जीवनशैली

  • ढीले सूती कपड़े पहनें, सफ़ेद, नीले, हरे या स्लेटी रंग के। लाल, नारंगी और काले रंग से बचें, ये गर्मी रोकते हैं।
  • नहाने से पहले नारियल तेल से मालिश करें। यह त्वचा को ठंडक और आराम देता है।
  • तेज़ धूप में कभी न लेटें। बाहर टोपी और धूप का चश्मा पहनें।
  • सुबह या शाम के ठंडे समय में खाना पकाएँ, दोपहर की गर्मी में नहीं।
  • भारी व्यायाम से बचें। दौड़ना हो तो सुबह जल्दी जाएँ। हल्का योग और शीतली (ठंडक देने वाला) प्राणायाम सबसे अच्छे हैं।
  • गर्मी में दोपहर की छोटी झपकी ठीक है, क्योंकि ऊर्जा स्वाभाविक रूप से कम रहती है।
  • शाम को चाँदनी में टहलें।
  • सोने से पहले सिर और तलवों पर नारियल तेल मलें। चंदन, चमेली और खस जैसी ठंडी सुगंध आराम देती है।

आज यह करके देखें

आज एक ठंडे पेय की जगह घर की बनी जीरा लस्सी या नारियल पानी लें।

नारियल तेल, चंदन और ठंडक देने वाली जड़ी-बूटियों से गर्मी को हराएँ: www.wildforaherbs.com

नोट: ये सुझाव सामान्य स्वास्थ्य के लिए हैं। किसी भी बीमारी में कृपया योग्य डॉक्टर से सलाह लें।

0 टिप्पण्या

एक टिप्पणी लिहा

कृपया लक्षात घ्या, टिप्पण्या प्रकाशित करण्यापूर्वी त्यांना मंजूर करणे आवश्यक आहे.